Dollarda yoki soʻmda kredit: valyuta xavfi raqamlarda

Nega foizlar bunchalik farq qiladi

Markaziy bankning 2026-yil sentabr maʼlumotlariga koʻra, soʻmdagi barcha kreditlar boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz — 22,02%, xorijiy valyutada — 10,53%. Farqning katta qismi kurs qanday oʻzgarishi haqidagi kutilma: soʻmda kredit beradigan bank foizga soʻmning qadrsizlanish ehtimolini qoʻshadi.

Shuning uchun foizni emas, oxir-oqibat qancha soʻm toʻlashingizni solishtirish kerak.

Dollar kursi qanday oʻzgargan

Turli yillardagi noyabrning bir xil sanasidagi Markaziy bank rasmiy kursi:

2016-yildan 2019-yilgacha dollar 3,0 baravar qimmatlashdi (2017-yilda kurs liberallashtirildi). 2021-yil noyabridan 5 yilda — 11,7% ga. Soʻnggi ikki yilda esa kurs 6,6% ga tushdi. Kurs ikki tomonga ham harakatlanishi mumkin va buni oldindan bilib boʻlmaydi.

Misol: 10 000 dollar yoki uning soʻmdagi summasi 3 yilga

$10 000 kredit 10,53% da — oyiga $325. Yoki 119 740 200 soʻm (11.11.2026 holatiga 11 974,02 kurs boʻyicha) 22,02% da — toʻlov 4 574 171 soʻm, jami 164 670 182 soʻm. 3 yildan keyin turli kursda dollardagi kreditga qancha soʻm ketadi:

Kurs bir tekis oʻzgaradi deb hisoblaymiz. Dollar 3 yilda 34,0% dan koʻp oshsa, dollardagi kredit soʻmdagidan qimmatga tushadi. Kurs tushsa, dollardagi kredit foydaliroq — lekin bunga tayanib boʻlmaydi.

Dollardagi kredit kimga mos

• Daromad dollarda boʻlsa — valyuta xavfi deyarli yoʻq: daromad ham, toʻlov ham bir valyutada.
• Daromad soʻmda boʻlsa — xavf sizda. Soʻmdagi toʻlov eng noqulay paytda oshishi mumkin.
• Dollarda olgan boʻlsangiz — zaxira saqlang va imkon boʻlganda muddatidan oldin toʻlang: qoldiq qancha kam boʻlsa, xavf shuncha kam.
• Soʻmdagi toʻlov allaqachon chegarada boʻlsa, kursning ozgina oshishi ham uni koʻtarib boʻlmaydigan qilib qoʻyishi mumkin.

Kurs toʻlovni qanday oʻzgartiradi

$10 000 kredit boʻyicha toʻlov — oyiga $325. Bugun bu 3 891 556 soʻm. Dollar 11,7% oshsa (2021-yil noyabridan 2026-yil noyabrigacha boʻlgandek), oʻsha toʻlov 4 346 869 soʻm boʻladi; 6,6% tushsa (soʻnggi ikki yildagidek) — 3 634 714 soʻm.

Oila byudjeti uchun butun muddatdagi jami emas, aniq bir oydagi toʻlov ham muhim: kurs keskin oshsa, toʻlovga pul aynan oʻsha paytda yetmasligi mumkin.

Dollardagi kredit allaqachon boʻlsa

• Byudjetingiz kechikishsiz qancha kurs oʻsishini koʻtara olishini hisoblang. Bu sizning mustahkamlik zaxirangiz.
• Zaxirani toʻlov bilan bir valyutada, hech boʻlmasa 1–2 toʻlovga yetadigan qilib saqlang.
• Boʻsh pulni aynan dollardagi qarzni muddatidan oldin toʻlashga yoʻnaltiring: har bir toʻlangan dollar xavfni olib tashlaydi.
• Soʻmga qayta kreditlash faqat yangi foiz va muddat oqilona kurs ssenariylarida kamroq jami bersa maʼnoga ega — ikkala variantni hisoblang.

Nega oʻtgan kurs prognoz emas

Kurslar jadvali dollar turli davrlarda ham oshgani, ham tushganini koʻrsatadi. Bu kelajakda ham shunday boʻlishini kutishga asos emas: kurs koʻp omillarga bogʻliq va uni oldindan hech kim bilmaydi.

Shuning uchun halol solishtirish usuli — bir nechta ssenariyni hisoblash va oʻzingizdan soʻrash: noqulay ssenariy boʻlsa, toʻlay olamanmi?

Oʻz ssenariyingizni qanday hisoblash

1. Kredit kalkulyatorida toʻlovni kredit valyutasida hisoblang.
2. Uni bugungi kursga, 10–30% yuqori va pastroq kursga koʻpaytiring — uch ssenariyda soʻmdagi toʻlovni olasiz.
3. Oʻsha muddatga soʻmdagi kredit toʻlovi bilan solishtiring.
4. Eng yomon ssenariyda ham koʻtara oladigan toʻlovli variantni tanlang.

Qisqacha

• Dollardagi foiz past, lekin kurs xavfi qarz oluvchida.
• Kurs soʻnggi 10 yilda bir necha baravar oshgan ham, tushgan ham — uni oldindan aytib boʻlmaydi.
• Daromad soʻmda — soʻmdagi kredit ishonchliroq; daromad dollarda — dollarda olish mumkin.
• Dollardagi kredit allaqachon boʻlsa, uni birinchi navbatda muddatidan oldin toʻlang.