Mikroqarzlar: «qarzga qarz» zanjiridan qanday chiqish mumkin

«Qarzga qarz» nega tortib ketadi

Boshqa qarz boʻyicha toʻlovni yopish uchun qarz olinadi. Qarz kamaymaydi: u yangi shartnomaga koʻchadi va foiz koʻpincha uzoqroq muddatga qaytadan hisoblana boshlaydi.

Misol: 5 mln soʻmlik qarz bir yilga yillik 40% da 1 148 291 soʻm foizga tushadi. Uni xuddi shunday 2 yillik qarz bilan yopsangiz, foiz 2 342 522 soʻmgacha oshadi — toʻlov kichikroq, lekin jami 1 194 231 soʻm qimmatroq.

Misollardagi foizlar shartli: Markaziy bank mikroqarzlarni foiz statistikasiga kiritmaydi. Shartnomalaringizdagi foizlarni oling.

1-qadam. Yangi qarzlarni toʻxtating

• Eskisini toʻlash uchun yangi qarz olmang. Toʻlovni koʻtara olmasangiz — avval kreditor bilan qayta tuzish yoki kechiktirish haqida gaplashing.
• «Hissiyotga berilib» olmaslik uchun tez qarz ilovalarini telefondan oʻchiring.
• Oylik byudjetni hisoblang: qancha keladi, majburiy xarajatlarga qancha ketadi va qarzlarga qancha qoladi.

2-qadam. Barcha qarzlarni yozib, tartibni tanlang

Har bir qarz uchun — qoldiq, shartnomadagi foiz va oylik toʻlov. Masalan:

Faqat majburiy toʻlovlar: hammasi 1 yilda yopiladi, foiz — 2 374 856 soʻm. Eng qimmat qarzga oyiga 300 000 soʻm qoʻshimcha bilan: 9 oy, foiz — 1 763 537 soʻm, tejam 611 319 soʻm.

Yopilish tartibi: «Oylikkacha» mikroqarz — 6 oy, Taʼmir uchun mikroqarz — 7 oy, Telefon uchun mikroqarz — 9 oy. Har bir yopilgan qarz oʻz toʻlovini boʻshatadi — u keyingisiga ketadi.

3-qadam. Yangi qarz qachon baribir yordam beradi

Qayta kreditlash faqat yangi foiz sezilarli past boʻlsa, muddat qolganidan uzun boʻlmasa va u bilan ustidan olmasdan, bir nechta qimmat qarzni birdan yopsangiz maʼnoga ega. Buni mikroqarz kalkulyatorida tekshiring: «Yangi qarz olsangiz» bloki oʻtish arzonmi yoki qimmatmi, koʻrsatadi.

Qonun nima deydi

Banklar uchun Markaziy bankning 3030-son Nizomi (35-band) kredit shartnomasida kreditni istalgan vaqtda jarima sanksiyalarisiz muddatidan oldin soʻndirish huquqini nazarda tutishni talab qiladi. MMT va lombardlarning mikroqarzlari uchun 765-son qonun (32–33-moddalar) muddatidan oldin toʻlaganlik uchun neustoyka undirishni toʻgʻridan-toʻgʻri taqiqlaydi.

Banklarning jismoniy shaxslarga kredit va mikroqarzlari boʻyicha asosiy qarzdan tashqari barcha toʻlovlar — foiz, komissiya, neustoyka — yiliga qarz summasining 50% idan oshmasligi kerak (Markaziy bankning makroprudensial normativlar toʻgʻrisidagi 3618-son Nizomi, 24-band).

Zanjirga tushganingiz belgilari

• Yangi qarz eskisi boʻyicha toʻlov kuni olinadi.
• Jami qancha va kimga qarzdor ekaningizni aniq eslamaysiz.
• Boʻsh pulning yarmidan koʻpi foizga ketadi, qoldiqlar esa deyarli kamaymaydi.
• Bir-birini «yopish» uchun bir vaqtda bir necha joydan qarz olinadi.

Kreditor bilan suhbat

Toʻlovni koʻtara olmasangiz, kreditorga toʻlov sanasidan keyin emas, oldin yozing yoki qoʻngʻiroq qiling. Kechiktirish, jadvalni oʻzgartirish yoki qayta tuzish mumkinmi, soʻrang va javobni yozma shaklda oling.

Yangi shartlarni eskisi bilan toʻlov hajmi boʻyicha emas, jami ortiqcha toʻlov boʻyicha solishtiring. Baʼzan uzoqroq muddatga kichikroq toʻlov qimmatroq tushadi — buni mikroqarz kalkulyatorida tekshiring.

Chiqish byudjeti

Oziq-ovqat, uy-joy va transportdan keyin har oy qarzlarga haqiqatan qancha yoʻnaltira olishingizni hisoblang. Ikki oydan keyin buzadigan katta summadan koʻra, kamroq, lekin har oy toʻlanadigan summa yaxshiroq.

Har qanday kutilmagan pulni — mukofot, qaytarilgan qarz, qoʻshimcha ish — eng qimmat qarzga yoʻnaltiring. Zanjir shunda eng tez uziladi.

Chiqqandan keyin

• Qarzlarga ketayotgan toʻlovlarni darhol jamgʻarmaga oʻtkazing — avval zaxiraga, keyin maqsadlarga.
• Kundalik xarajatlar uchun bitta karta qoldiring va telefonda tez qarz ilovalarini saqlamang.
• Oyda bir marta byudjetga qarang: xarajatlar daromaddan tez oʻssa, bu oldindan koʻrinadi.

Qisqacha

• Qarzni yangi qarz bilan yopmang — foiz qaytadan boshlanadi.
• Barcha qarzlarni yozib chiqing: qoldiq, foiz, toʻlov.
• Hammasiga minimumni toʻlang, boʻsh pulni eng qimmatiga yoʻnaltiring.
• MMT mikroqarzini muddatidan oldin toʻlash qonunga koʻra neustoykasiz.