Tanish va qarindoshlardan qarz: qanday yuritish va munosabatni buzmaslik

Bunday qarzlar munosabatni nega buzadi

Bank qarzida shartnoma, jadval va eslatmalar bor. Aka yoki doʻstdan olingan qarzda koʻpincha ogʻzaki kelishuvdan boshqa hech narsa yoʻq. Yarim yildan keyin tomonlar uni turlicha eslaydi.

Qarz bergan eslatishdan uyaladi. Olgan esa kechiktiradi: foiz yoʻq, demak «shoshilinch emas». Ikki tomonda ham xafagarchilik yigʻiladi.

Qonun nima deydi

Fuqarolik kodeksi (733-modda): fuqarolar oʻrtasidagi qarz shartnomasi, agar summa bazaviy hisoblash miqdorining oʻn baravaridan oshsa, oddiy yozma shaklda tuziladi. Qarz oluvchining tilxati boʻlsa ham shartnoma yozma shaklda tuzilgan hisoblanadi.

Yozma shakl boʻlmasa, shartnoma bundan haqiqiy emas boʻlib qolmaydi, lekin nizoda tomonlar guvohlarga tayana olmaydi — faqat yozma va boshqa dalillarga (109-modda).

Qaytarish muddati belgilanmagan boʻlsa, qarz beruvchi talab qilgan kundan 30 kun ichida qaytarilishi kerak. Foizsiz qarzni muddatidan oldin qaytarish mumkin (735-modda). Qarz boʻyicha foiz shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa toʻlanadi (734-modda).

Qanday kelishish kerak

• Summa, muddat va jadval: masalan, har oyning 10-sanasida 300 000 soʻmdan.
• Tilxat: kim, kimga, qancha, qachon bergan va qaysi muddatgacha qaytaradi. Ikki kishi imzolashi yetarli.
• Oʻz vaqtida toʻlay olmasangiz nima boʻladi: oldindan ogohlantirib, yangi sana taklif qilish — jim turishdan yaxshiroq.
• Qarz dollarda boʻlsa, qaysi valyutada va qaysi kursda qaytarishni kelishib oling.

Misol: kredit va qarindoshlarga ikki qarz

15 mln soʻm kredit va ikki foizsiz qarz — akaga va doʻstga. Toʻlovlardan tashqari oyiga 200 000 soʻm qoladi:

Pul jihatidan kreditni toʻlash foydaliroq: unda foiz bor. Lekin doʻst bilan munosabat muhimroq boʻlsa, avval uning qarzini yopish mumkin — qor koʻchkisida u 5 oyda qaytadi, foizdagi farq esa 419 558 soʻm boʻladi.

Agar qarzni siz bergan boʻlsangiz

• Faqat uzoq kutishga tayyor boʻlgan summani bering.
• Tilxat soʻrang — bu ishonchsizlik emas, ikkalangiz uchun himoya.
• Noqulay paytni tanlamaslik uchun eslatish sanasini kelishib oling.

Tilxatda nima yozish kerak

• Tuzilgan sana va joy.
• Kim oldi va kim berdi: ikkalasining ismi va pasport maʼlumotlari.
• Summa raqam va soʻz bilan, valyuta.
• Pul tuzilgan kuni toʻliq olingani.
• Qaytarish muddati va qismlab toʻlansa jadval; foiz bormi.
• Qarz olgan kishining imzosi.

Har bir qisman qaytarishni ham qayd etgan maʼqul: «qarz hisobiga … soʻm oldim» degan qisqa tilxat yoki maqsadi tushunarli oʻtkazma bilan.

Oʻz vaqtida qaytara olmasangiz

Bu haqda sanadan keyin emas, oldin ayting. Aniq yangi jadval taklif qiling: masalan, birdan 1 mln oʻrniga toʻrt oy 250 mingdan. Aniqlik vaʼdalardan koʻra ishonchni yaxshiroq saqlaydi.

Qarzlar bir nechta boʻlsa, hammasini «Qachon qarzsiz boʻlaman» kalkulyatoriga kiriting: u real sanani koʻrsatadi va aniq bajara oladigan muddatni aytishga yordam beradi.

Qarindoshlar orasida dollardagi qarz

Dollarda olib, soʻmda qaytarsangiz, kursni oldindan kelishib oling: qaytarish sanasidagi, qarz olingan sanadagi yoki oʻrtacha. Aks holda kurs oʻzgarishi osongina bir tomonning xafagarchiligiga aylanadi.

Bunday qarzlar hisobini qanday yuritish

• Qarindoshlardan olingan qarzlarni kreditlar yonida yozing — shunda toʻliq manzara va qarzsiz boʻladigan real sana koʻrinadi.
• Har biri uchun — summa, kelishilgan toʻlov va sana.
• Har bir toʻlovni darhol belgilang va odamga oʻtkazganingizni xabar qiling.
• Kelishuv oʻzgarsa — yozuvni yangilang va bu haqda xabar bering.

Qisqacha

• Summa, muddat va jadvalni kelishib, yozib qoʻying.
• Fuqarolar orasida 10 BHM dan ortiq qarz yozma shaklni talab qiladi, tilxat uni tasdiqlaydi.
• Muddatsiz qarz talab qilingandan keyin 30 kun ichida qaytariladi.
• Oʻz vaqtida toʻlay olmasangiz — oldindan ogohlantiring va yangi jadval taklif qiling.